Απαντάμε στις ερωτήσεις σας για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση / WORDS for Change

Σε αυτό το άρθρο οι συνιδρύτριες της Ως Αιδώ, η ψυχολόγος Δήμητρα Πετανίδου (MSc., Ph.D.) και η κλινική ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια, Νιόβη Μιχαλοπούλου (PsyD), απαντούν στις ερωτήσεις του κοινού σχετικά με τη Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση από προσχολική ηλικία.

1.Πώς να απαντώ όταν το παιδί κάνει «άβολες» ερωτήσεις (π.χ. από πού έρχονται τα μωρά);

Τα μικρά παιδιά είναι εκ φύσεως περίεργα κι έχουν απορίες για τα πάντα, συμπεριλαμβάνοντας και θέματα σεξουαλικότητας και αναπαραγωγής. Για τα ίδια οι ερωτήσεις αυτές δεν είναι καθόλου άβολες, αντίθετα, είναι τόσο απλές και πραγματιστικές σαν να ρωτούν κάτι από την πλευρά του μηχανικού, χωρίς καμία συναισθηματική φόρτιση. Άβολες είναι για εμάς τους μεγάλους που αντιμετωπίζουμε τα θέματα για το σεξ και τη σεξουαλικότητα ως ταμπού. Με αυτό το δεδομένο, καταρχήν, διατηρήστε την ψυχραιμία σας και προσπαθήστε να μην δείξετε το σοκ σας. Συγχαρείτε το για την ωραία ερώτηση που σας κάνει. Ξεκινήστε ρωτώντας το πώς σκέφτηκε αυτήν την ερώτηση κι αν έχει ακούσει το ίδιο κάτι σχετικό για να γνωρίζετε το πλαίσιο. Αν εξακολουθείτε να νιώθετε κατακλυσμένοι από αμηχανία, κερδίστε λίγο χρόνο εξηγώντας του/της ότι χρειάζεστε λίγο χρόνο για να σκεφτείτε την πιο επιστημονική απάντηση. Ωστόσο, να επανέλθετε στο θέμα αργότερα την ίδια μέρα για να δείξειτε στο παιδί ότι παίρνετε στα σοβαρά τις ερωτήσεις του κι ότι μπορεί να υπολογίζει σε εσάς. Για να διαμορφώσετε την απάντηση, ανατρέξτε σε αξιόπιστες πηγές πχ την ιστοσελίδα της Ως Αιδώ, τα video και webinars με σχετικές πληροφορίες στο κανάλι της Ως Αιδώ στο You Tube και σε βιβλία όπως τα: «Μιλώντας για το Σεξ σήμερα» των Saleema Noon & Meg Hickling (εκδ. Κάκτος), «Αγόρια, Κορίτσια και η Επιστήμη του Σώματος» (εκδ. Κάκτος) της Meg Hickling και «Τα μωρά δεν τα φέρνει ο πελαργός» της  Ρόμπι  Χ. Χάρρις (εκδ. Πατάκης). Κρατήστε τις  απαντήσεις σύντομες και απλές δίνοντας τις απαραίτητες επιστημονικές  πληροφορίες. Να θυμάστε ότι τα παιδιά συνήθως αφομοιώνουν μόνο ό,τι χρειάζεται να γνωρίζουν τη δεδομένη στιγμή, οπότε μην πανικοβληθείτε αν πείτε κάτι περισσότερο από αυτό που αρχικά θέλατε. Έχετε διαθέσιμα στο σπίτι βιβλία κατάλληλα για την ηλικία του με ωραία εικονογράφηση που μπορείτε να κοιτάξετε μαζί. Ρωτήστε το αν καλύψατε την απορία του/της ή αν θέλει να ρωτήσει κάτι ακόμη. Και κυρίως, χαλαρώστε κι απολαύστε τις απορίες του παιδιού σας και τη δική σας αμήχανη αντίδραση. Θυμηθείτε ότι αυτές οι απορίες είναι απόδειξη ότι το παιδί σας σας εμπιστεύεται ως αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης κι εσείς έχετε τη δυνατότητα να χτίσετε μια σχέση ανοιχτής επικοινωνίας παρέχοντάς του στήριξη και πληροφορίες που μπορεί κάποτε να του σώσουν τη ζωή. Συγχαρητήρια, λοιπόν!

2.Υπάρχουν κίνδυνοι για τα παιδιά προσχολικής αγωγής που δέχονται Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση;

Η ερώτηση αυτή βασίζεται στη λανθασμένη πεποίθηση ότι τα μικρά παιδιά «πονηρεύονται» όταν μαθαίνουν ακριβείς πληροφορίες για το σώμα τους και την αναπαραγωγική διαδικασία. Στην πραγματικότητα ισχύει το ακριβώς αντίθετο, καθώς δεν είναι η γνώση που εξάπτει την περιέργεια και τον πρώιμο πειραματισμό, αλλά η άγνοια και η έλλειψη προσιτών κι έγκυρων πηγών πληροφόρησης. Τα παιδιά που μαθαίνουν επιστημονικά έγκυρες και αναπτυξιακά κατάλληλες πληροφορίες για το σώμα τους και την αναπαραγωγική τους υγεία μαθαίνουν παράλληλα….

…τις ακριβείς ονομασίες για τα αναπαραγωγικά τους όργανα και πως κανένα σημείο στο σώμα τους δεν είναι κάτι για το οποίο θα πρέπει να ντρέπονται.

… πως το σώμα τους τους ανήκει και είναι άξιο σεβασμού.

… τους τρόπους να το φροντίζουν.

… τους τρόπους να προστατεύουν τους εαυτούς τους από ανεπιθύμητα αγγίγματα.

Η Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση, ήδη από την προσχολική ηλικία, εφοδιάζει τα παιδιά με γνώσεις κατάλληλες για το αναπτυξιακό τους επίπεδο και με δεξιότητες που τα ενδυναμώνουν και τα προστατεύουν. Και επιπλέον ανοίγει την κουβέντα σε μια ηλικία που οι ερωτήσεις είναι λιγότερο δύσκολες, δημιουργώντας μια σχέση εμπιστοσύνης και ανοιχτής επικοινωνίας με τους γονείς/φροντιστές – η οποία θα «εξαργυρωθεί» στη συνέχεια, όταν η (προ)εφηβεία θα φέρει τη συζήτηση σε πιο δύσβατες διαδρομές. Ας αναλογιστούμε λοιπόν ποιος είναι ο πραγματικός κίνδυνος: ένα παιδί που έχει τα κατάλληλα για την ηλικία του εφόδια (λεξιλόγιο, γνώσεις και δεξιότητες) σχετικά με το σώμα του και τη σωματική του αυτονομία και ξέρει τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση που δεχτεί κάποιο ανεπιθύμητο άγγιγμα  ή ένα παιδί που δεν έχει μάθει τίποτα από τα παραπάνω;

3.Ποια θέματα πρέπει να καλύψουμε στην προσχολική ηλικία;

Στην προσχολική ηλικία το παιδί σας πρέπει να γνωρίζει: 

• τις επιστημονικές λέξεις και πληροφορίες σχετικά με τα αναπαραγωγικά του όργανα
• τους τρόπους φροντίδας και προστασίας της περιοχής αυτής
• τις αλλαγές και διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα δύο φύλα
• ότι η αναπαραγωγή προκύπτει όταν ένα σπερματοζωάριο ενώνεται με ένα ωάριο, συνήθως (αλλά όχι πάντα) κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής συνεύρεσης
• ότι τα μωρά μεγαλώνουν στη μήτρα (και όχι στο στομάχι μας)
• ότι συνήθως τα μωρά γεννιούνται από τον κόλπο 
• ότι οι οικογένειες μπορεί να έχουν διαφορετικές μορφές και καθεμία είναι μοναδική
• τι είναι σωματικό όριο και ποια σημεία στο σώμα μας θεωρούνται ιδιωτικά
• τι είναι συναίνεση
• πώς να ακούει το σώμα του όταν εκπέμπει προειδοποιητικά σημάδια ενόχλησης ή δυσφορίας
• πώς μπορεί να δράσει και να επικοινωνήσει σχετικά με τα σωματικά του όρια στην καθημερινότητα αλλά και σε περίπτωση προβλήματος

4.Πώς να διαχειριστώ την έκθεση του παιδιού σε πορνογραφικό υλικό από την τηλεόραση ή το διαδίκτυο;

Ας είμαστε ρεαλιστές: όσα μέτρα κι αν λάβουμε ως γονείς, κάποια στιγμή το παιδί με κάποιον τρόπο θα έρθει σε επαφή με πορνογραφικό υλικό. Σύγχρονες έρευνες μάλιστα δείχνουν ότι η μέση ηλικία που συμβαίνει αυτό είναι τα 11 έτη. Οπότε, παράλληλα με τα μέτρα γονικής επίβλεψης στο σπίτι (χρήση του η/υ σε κοινόχρηστο χώρο, φίλτρα στις μηχανές αναζήτησης, κ.ά.), καλό θα είναι ως γονείς να έχουμε ένα μικρό προβάδισμα για το πώς να διαχειριστούμε αυτήν την, μάλλον αναπόφευκτη, έκθεση. Το σχετικό βίντεο της Amaze, προσαρμοσμένο στα ελληνικά από την Ως Αιδώ (Πορνογραφία: Τι είναι αλήθεια και τι φαντασία), συνιστά μια τεκμηριωμένη και συνάμα ευχάριστη αφετηρία για αυτήν τη συζήτηση που καλό είναι να ανοίξετε εσείς κι όχι να περιμένετε το παιδί σας να φέρει αυτό το θέμα στο τραπέζι. Στην ιστοσελίδα της Ως Αιδώ θα βρείτε μερικές κατευθυντήριες οδηγίες για το πως να πλαισιώσετε αυτήν την κουβέντα (Κουβεντιάζουμε για το πορνό). Με έναν άμεσο αλλά μη διδακτικό τόνο υπογραμμίστε ότι είναι φυσιολογικό να έχει περιέργεια για την πορνογραφία αλλά εξηγήστε και όλα τα λάθος μηνύματα που εμπεριέχει, όπως π.χ. την εικόνα του επιθυμητού ανδρικού ή γυναικείου σώματος, την ωμότητα της σεξουαλικής επαφής. Τονίστε ότι αυτό το υλικό έχει τόση σχέση με την πραγματικότητα της σεξουαλικής σχέσης και συνεύρεσης όση έχουν οι Avengers με τους γείτονες της διπλανής πόρτας! Και ότι ανεξάρτητα με το αν συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την ηθική της πορνογραφίας, δεν θέλετε να πάρουν πληροφορίες που μπορεί να τα αναστατώσουν ή να τα μπερδέψουν σχετικά με το σεξ και τις ερωτικές σχέσεις – είστε δίπλα τους για να κουβεντιάσετε και για αυτά τα θέματα με ειλικρίνεια, ακόμη κι αν είναι κάπως άβολο στην αρχή!