Απαντάμε στις ερωτήσεις σας για τη Διατροφή / WORDS for Change

Σε αυτό το άρθρο η κυρία Μαρία Μεντζέλου, διατροφολόγος, απαντά στις ερωτήσεις του κοινού σχετικά με τη διατροφή.

• Τι μπορώ να κάνω όταν το παιδί τρώει από βαρεμάρα ή άγχος;

Είναι γεγονός ότι οι γονείς τείνουν να εργαλειοποιούν το φαγητό ως μέσο επιβράβευσης. Τα παιδιά εξοικειώνονται με αυτήν τη συνθήκη και το ταυτίζουν με κάτι που εμπνέει άνεση, σιγουριά και ασφάλεια. Δεν αργούν λοιπόν, να καταφύγουν σε αυτό και σε άλλες καταστάσεις όπως αυτές που γεννούν άγχος ή ανία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πλεονάζουσα ενεργειακή πρόσληψη και άρα αργά ή γρήγορα στην αύξηση βάρους. Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς; Το πρωταρχικό βήμα θα ήταν να στραφούν σε άλλες πρακτικές για την επιβράβευση των παιδιών. Η ενασχόληση με κάποιο άθλημα και η αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου γόνιμα μπορεί να αντικαταστήσουν την κατανάλωση φαγητού, όπως και άλλες εναλλακτικές δραστηριότητες όπως η ενασχόληση με τη μουσική, η ανάγνωση ενός βιβλίου, η προβολή μιας ταινίας και η συνάντηση με αγαπημένα πρόσωπα. Επιπλέον, η ίδια η σίτιση όταν τίθεται υπό το πρίσμα της διαισθητικής διατροφής φαίνεται ερευνητικά να βοηθάει σε μεγάλο βαθμό. Η διαισθητική διατροφή θέτει στο επίκεντρο την απόλαυση του φαγητού χωρίς περισπασμούς εστιάζοντας στο ίδιο με όλες μας τις αισθήσεις και χωρίς να βιαζόμαστε. Κάτι δηλαδή αντίθετο με αυτό που συμβαίνει στην εποχή μας.

• Τι μπορώ να κάνω αν το παιδί μου είναι πολύ επιλεκτικό στο φαγητό;

Οι λεγόμενοι picky eaters, δηλαδή οι επιλεκτικοί με το φαγητό τους, είναι κάτι που συναντάται πολύ συχνά και ξεκινάει στην παιδική ηλικία. Το ερώτημα που αναδύεται είναι πώς μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε. Αρχικά, θα πρέπει να κατανοήσουμε το πρόβλημα, το οποίο πηγάζει από τη νεοφοβία. Ως τροφική νεοφοβία ορίζεται η απροθυμία – αποφυγή κατανάλωσης νέων τροφίμων. Η τροφική νεοφοβία παρατηρείται κυρίως στην παιδική ηλικία και έχει χαρακτηριστεί ως εγγενές γνώρισμα της προσωπικότητας του ατόμου.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών, η τροφική νεοφοβία στα παιδιά σχετίζεται άμεσα με μειωμένη ποικιλία τροφίμων στη διατροφή. Πιο συγκεκριμένα, φαίνεται πως σε αυτά τα παιδιά, η πρόσληψη τροφίμων όπως φρούτα και λαχανικά αντικαθίσταται από ανθυγιεινά, επεξεργασμένα τρόφιμα πλούσια σε σάκχαρα, κακής ποιότητας λιπαρά και αλάτι. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη ενεργειακή πρόσληψη, στην αύξηση των ποσοστών παιδικής παχυσαρκίας καθώς και στην αύξηση μη μεταδοτικών ασθενειών στα παιδιά όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ.

Το πώς θα αντιμετωπιστεί αυτό συνιστά πολλές φορές κάτι που προβληματίζει τους γονείς. Το πλέον αναγκαίο που θα πρέπει να έχουν υπόψιν τους είναι η υπομονή, καθώς μπορεί να απαιτηθεί έκθεση στο κάθε νέο τρόφιμο ακόμα και 20 φορές για να υιοθετηθεί αυτό στο διαιτολόγιο του παιδιού. 

Παράλληλα, τα πιο εμφανίσιμα πιάτα που περιέχουν τα νέα τρόφιμα είναι πιο πιθανό να απολαμβάνουν αποδοχής από το παιδί. Ως εκ τούτου προτιμήστε αντί για βραστά λαχανικά,  chips λαχανικών. Φροντίστε να προσθέσετε μικρή ποσότητα μπαχαρικών ώστε πέραν από την εμφάνιση το γεύμα να έχει και αρεστή οσμή. Επιπλέον, δοκιμάστε να παίξετε με τα νέα τρόφιμα μαζί με το παιδί φτιάχνοντας σχέδια στο πιάτο του με αυτά. 

Δοκιμάστε να αναμείξετε ένα αγαπημένο τρόφιμο μαζί με κάποιο που πρόκειται να δοκιμαστεί για πρώτη φορά. Αυτή η τακτική είναι πιο πιθανό να ωθήσει ένα παιδί να θελήσει να δοκιμάσει το νέο τρόφιμο. Επιπλέον, βοηθητικά είναι: η κοινή παρουσία σας στο super market και η αγορά των λαχανικών όπως και η βοήθεια στη μαγειρική π.χ. πλύσιμο των λαχανικών. Με τον τρόπο αυτό τα παιδιά εξοικειώνονται με τα νέα τρόφιμα και ως εκ τούτου είναι πιο πιθανόν να θελήσουν να τα δοκιμάσουν. Μικρά και συχνά γεύματα ούτως ώστε το παιδί να χρειάζεται να σιτίζεται κάθε 2-3 ώρες μπορούν να βοηθήσουν. Η συνήθεια του να τρώει όλη η οικογένεια μαζί και να απολαμβάνουν την εμπειρία αυτή εστιάζοντας και συζητώντας στα θετικά του φαγητού και στη θρέψη που αυτό προσφέρει μπορεί να συνεισφέρει. Επιπρόσθετα, σημαντική είναι και η διάρκεια του γεύματος να μην υπερβαίνει τα 30 λεπτά. Κατόπιν, τα πιάτα να αφαιρούνται και να χρησιμοποιούνται εκ νέου στο επόμενο γεύμα. Τέλος, καλό είναι να αποφεύγονται υπερβολικές αντιδράσεις ενθουσιασμού ή θυμού ή επιβολή τιμωριών σχετικά με το φαγητό στα παιδιά.

• Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου αν έχει πάρει ή χάσει βάρος χωρίς να του δημιουργήσω άγχος για το σώμα του;

Οι γονείς μπορούν να αποτελέσουν παράδειγμα για τα παιδιά, ωθώντας τα να ασχοληθούν με την άσκηση είτε με τη μορφή αθλήματος είτε με προπόνηση με αντιστάσεις. Αυτό θα τα εμπνεύσει να κατανοήσουν πόσο σημαντικό είναι να προσέχουν το σώμα τους βλέποντας το ως μια πράξη αυτοφροντίδας. Άρρηκτα συνδεδεμένη με την άσκηση είναι και η υγιεινή διατροφή άρα και η ανάγκη θρέψης του σώματος κάτι που μπορεί να ενισχύσει τη φαρέτρα επιχειρημάτων των γονιών για το ρόλο της στην υγεία του παιδιού. Ανασκόπηση του 2025, δείχνει ότι προγράμματα φυσικής δραστηριότητας, με στοχευμένες τεχνικές αλλαγής συμπεριφοράς (όπως το να «θέτω στόχο», παρακολούθηση συμπεριφοράς, αναδιάρθρωση περιβάλλοντος, ανατροφοδότηση, χρήση ψηφιακών εργαλείων) είναι αποτελεσματικά στο να αυξήσουν την άσκηση και να βελτιώσουν την διατροφή.  Επιπλέον, όπως προκύπτει από τα ερευνητικά δεδομένα, ο συνδυασμός αυτός μπορεί να δράσει ευεργετικά στη ρύθμιση του σωματικού βάρους. Σε περίπτωση απώλειας θα πρέπει επίσης να διερευνηθούν πιθανά αίτια είτε ψυχογενούς είτε άλλης ιατρικής φύσεως, καθώς η μη επαρκής σίτιση μπορεί να επηρεάσει τη φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού. Αν οι επαγγελματίες υγείας κρίνουν ότι η ανάπτυξη είναι ανεπαρκής θα χρειαστεί αύξηση της ενεργειακής πρόσληψης ενώ μπορεί να κριθεί απαραίτητη και η συνεισφορά παιδοψυχολόγου αν υπάρχει διαταραγμένη σχέση με το φαγητό.

• Ποια είναι τα πιο συχνά λάθη στη διατροφή των παιδιών σήμερα;

 Οι συχνότερες αποκλίσεις των παιδιών από αυτό που έχουμε συνηθίσει να ονομάζουμε «υγιεινή διατροφή» κινούνται σε συγκεκριμένα πλαίσια. Ανάμεσά τους είναι η μεγάλη πρόσληψη επεξεργασμένων τροφών, η μειωμένη ποικιλία στη διατροφή, ενώ πολλές φορές τα αραιότερα γεύματα μπορούν να αυξήσουν την πείνα και να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη ενεργειακή πρόσληψη. Μελέτη του 2013 είχε καταδείξει αυτό το γεγονός θέτοντας στο προσκήνιο ως συνήθεια παιδιών με φυσιολογικό σωματικό βάρος τη συχνότερη σίτιση με 3 κύρια γεύματα και 1 ή 2 σνακ. Επιπλέον, το ζήτημα της πίεσης από τους γονείς και ο φόβος ότι το παιδί δεν τρώει αρκετά μπορεί να διαταράξουν τη σχέση του με το φαγητό. Επίσης, η υπερπροστασία μπορεί να επιφέρει τη νεοφοβία που προαναφέραμε και αυτό να αποτελέσει τη γενεσιουργό αιτία για περιορισμό στην ποικιλία που έχει κάποιος στη διατροφή του. Τέλος αξίζει να σημειωθεί πως και τα κυλικεία ήδη από τα πρώτα χρόνια του σχολείου δε βοηθούν ιδιαίτερα με τα διαθέσιμα προς κατανάλωση τρόφιμα, καθώς είναι πυκνά σε ενέργεια και φτωχά σε θρεπτικά συστατικά.